Má skæralyftan fara út á gras, möl eða í halla? Hreinskilið svar um undirlag

Þetta er spurningin sem við fáum oftast frá maí til september: „Ég er að mála húsið, skipta um rennur eða dytta að sumarbústaðnum — má lyftan standa á grasinu?“ Svarið er ekki einfalt já eða nei, en það er skýrt: skæralyfturnar okkar eru gerðar fyrir harðan og sléttan flöt. Hér er farið yfir hvað gengur utanhúss, hvað gengur ekki og hvað þú getur gert til að verkið gangi samt.

Hvað þýðir „slab“ — og af hverju er það aðalatriðið

Genie skiptir skæralyftum í tvo flokka. Slab-vélar eru gerðar fyrir harðan, sléttan flöt — innanhúss eða utan. Torfærulyftur (rough terrain) eru allt önnur gerð véla: fjórhjóladrif, gróf jarðvegsdekk og oft stuðfætur, sérstaklega gerðar fyrir gras, möl, mold og ójafnt land.

Báðar vélarnar okkar — Genie GS-1930 og GS-1432m — eru slab-vélar. Þær eru á heilum non-marking dekkjum sem eru frábær á parketi og steypu en hafa nánast ekkert grip á mjúku undirlagi, og þær eru ekki fjórhjóladrifnar. Þetta er ekki smáatriði neðst í handbókinni: það er forsendan sem allur stöðugleiki vélarinnar byggist á.

Þetta gengur utanhúss

• Malbik, steypt plan, gangstétt og þéttar hellur. Ekkert mál. Innkeyrslan, bílastæðið og planið við skemmuna eru draumaflötur skæralyftunnar.
• Vel þjöppuð möl. Þjappað malarplan sem þolir bílaumferð án þess að mynda hjólför getur gengið. Prófaðu með hælnum: ef hællinn skilur eftir far undan þinni þyngd, þá skilur lyftan eftir margfalt dýpra.
• Þurrt, stutt og hart gras á þéttum jarðvegi. Getur gengið með varúð — en nánast alltaf með plötum undir hjólunum og eftir þurrkatíð, ekki eftir rigningarviku.

Skilyrðið er það sama í öllum tilvikum: flöturinn þarf að vera sléttur og þurr og bera vélina jafnt undir öllum fjórum hjólum.

Þetta gengur ekki

• Blaut grasflöt. Nývökvuð flöt, flöt eftir rigningu eða nýlögð grasþekja. Hjólin sökkva, skilja eftir hjólför og vélin hallar hægt og rólega þar til hún hættir að hlýða.
• Laus eða djúp möl, perlumöl og sandur. Hjólin grafa sig niður og þú kemur vélinni hvorki á staðinn né af honum.
• Drulla, mýri og ný fylling. Fylling yfir nýlögðum skurði er versta tilfellið, því hún gefur eftir undir einu hjóli en ekki hinum þremur.
• Merkjanlegur halli. Brekka í garðinum eða hallandi innkeyrsla. Meira um halla hér á eftir — hann er strangari en flestir gera ráð fyrir.
• Ójafn flötur. Þúfur, trjárætur, kantsteinar, niðurföll, brunnlok og ræsi. Eitt hjól í holu er nóg.
• Nálægt brúnum. Skurðbakkar, húsgrunnar, tröppur og veggkantar. Vélin þarf að standa vel innan brúnar, ekki við hana.

Af hverju vélin stöðvar sig sjálf — og það er gott

Hallaskynjarinn. Genie gefur upp sömu mörk á báðum vélunum okkar: skynjarinn fer í gang við 3° fram og aftur og 1,5° til hliðar. Þegar þeim halla er náð fer viðvörun í gang og vélin hættir að hlýða — hún lyftir ekki og keyrir ekki fyrr en hún er komin á jafnari flöt.

Genie tekur það sérstaklega fram í handbókinni að ekki megi nota hallaviðvörunina til að meta hvort flöturinn sé flatur. Hún er neyðarvörn, ekki mælitæki. Þú átt að velja flatan flöt sjálfur, ekki keyra þangað til vélin pípir.

Holuvarnirnar. Þegar pallurinn fer upp falla plötur niður undir grindina — svokallaðar pothole-varnir. Þegar þær eru komnar niður eru aðeins um tveir sentimetrar frá þeim niður á jörð, svo steinn, þúfa eða frosin drulla er nóg til að stöðva þær. Komist þær ekki alla leið niður fer viðvörun í gang og vélin hvorki keyrir né stýrir.

Þetta er ekki bilun. Þetta er vélin sem segir nei áður en hún fellur á hliðina. Ef lyftan hættir að lyfta eða keyra hjá þér í garðinum, þá er svarið næstum alltaf undirlagið — ekki vélin.

Halli: 25% í akstri er ekki 25% í vinnu

Genie gefur báðum vélunum upp 25% klifurgetu (14°) — það er hversu bratt þær komast í akstri með pallinn niðri. Genie bætir við að talan geti verið önnur eftir útfærslu vélarinnar og vísar í handbókina um hallamörkin sjálf. Margir lesa þessa tölu og telja að lyftan megi standa í 14° halla. Hún má það ekki.

Þegar pallurinn fer upp eru það 3° og 1,5° sem gilda. Í reynd þýðir þetta að þú getur hugsanlega keyrt vélina upp lítinn halla eða ramp til að komast á staðinn, en staðurinn sem þú vinnur á þarf að vera flatur.

Lausnirnar sem virka í raun

Krossviður eða plankar undir hjólin

Þyngd vélarinnar hvílir á fjórum litlum dekkjum. Genie gefur upp að allt að 662 kg geti hvílt á einu dekki á GS-1930 — vélin sjálf er um 1.450 kg — og 425 kg á einu dekki á GS-1432m. Þrýstingurinn undir dekkinu verður þar af margfalt meiri en meðalþrýstingurinn sem vélin setur á flötinn, og Genie tekur fram að tölurnar um álag á flöt séu nálgun. Það er einmitt þennan punktþunga sem þú ert að dreifa með plötum.

• Notaðu þykkan krossvið eða gilda planka — helst samfellda braut frekar en fjórar stakar plötur.
• Plöturnar þurfa að liggja flatar á jörðinni. Plata sem vaggar er verri en engin plata.
• Hjól sem rúllar fram af plötukanti er það sama og hjól sem rúllar fram af kantsteini. Hafðu plöturnar rúmlega nógu breiðar.
• Leggðu líka aðkomuleiðina, ekki bara stæðið — vélin þarf að komast þangað og til baka.

Veldu veðrið og vikuna

Grasflöt í júlí eftir þriggja daga þurrk er allt annar flötur en sama flöt eftir rigningarviku. Ef verkið þolir bið, þá er þurrkatíð ódýrasta lausnin sem til er. Frosin og snjólaus jörð getur líka verið burðugri en sama jörð í þíðu — en um leið og það er snjór eða ís á milli dekks og jarðar ertu búinn að missa bæði grip og yfirsýn yfir það sem er undir.

Gakktu leiðina áður en vélin kemur

Fimm mínútna göngutúr um svæðið getur sparað þér allan daginn. Hvar eru brunnlok, niðurföll, mjúkir kantar, þúfur, nýlagðar hellur? Er hlið eða sund sem vélin kemst ekki um? Er hlið á húsinu með hörðu plani sem þú getur unnið frá í stað bakgarðsins?

Vindur og íslenskt veður

Vindurinn er í reynd stærsta takmörkunin á útiverkum hér. Í stöðlunum er miðað við 12,5 m/s (28 mph) fyrir lyftur sem eru metnar til útivinnu, og vindmatið sjálft er stimplað á merkiplötu vélarinnar. Hviðurnar eru það sem skiptir máli, ekki meðalvindurinn — skoðaðu hviðuspána, ekki bara vindstigin.

Og hér er það sem fæstir vita: utanhúss nærð þú ekki eins hátt og innanhúss. Á vörublöðunum frá Genie er hámarksvinnuhæð GS-1930 um 8 m innanhúss en um 6,5 m utanhúss, og GS-1432m um 6 m innanhúss en um 5,7 m utanhúss. Fjöldinn á palli fer líka úr tveimur innanhúss niður í einn utanhúss á báðum vélunum. Miðaðu við útitölurnar þegar þú mælir verkið.

Það sem gildir í hverju tilviki er merkiplatan og handbókin á þeirri vél sem þú fær. Hringdu í 699-1231 áður en þú skipuleggur útiverk og við flettum því upp fyrir þig. Það tekur okkur eina mínútu og sparar þér ferð.

Dæmigerð verk við Eyjafjörð

• Húsamálun og rennur. Hliðarnar sem liggja að malbikaðri innkeyrslu eða steyptu plani eru auðveldar. Bakhliðin út á grasið er það sem þarf að skoða.
• Sumarbústaðir. Aðkoman er venjulega erfiðari en verkið sjálft — malarslóði, mosi, þúfur og halli. Þarf að meta hvert tilvik fyrir sig.
• Útihús og landbúnaðarbyggingar. Steypt plan við hlöðu eða skemmu og öll vinna inni í byggingunni er tilvalin fyrir skæralyftu. Tún, hlað úr lausri möl og haugar eru það ekki.
• Garðvinna. Hátt limgerði og tré úti á grasflöt: oftast rangt verkfæri nema flöturinn sé harður og þurr og hægt að leggja plötur.

Þegar rétta svarið er „þú þarft aðra lyftu“

Ef verkið er á grasi í halla, á túni, í mýri eða á ójöfnu landi, þá er rétta vélin torfæruskæralyfta með fjórhjóladrifi — eða bómulyfta sem stendur á hörðu plani og teygir sig yfir mjúka svæðið. Við eigum ekki þær vélar.

Við segjum þér það hreint út þegar svo er. Það er betra fyrir alla en að senda vél í verk sem hún getur ekki gert: skemmdur garður, skemmd vél, dagur farinn og í versta falli slys. Hringdu í 699-1231, lýstu staðnum og við bendum þér á rétta lausn — hvort sem hún er hjá okkur eða ekki.

Stuttur gátlisti fyrir útiverk

• Harður, sléttur og þurr flötur: malbik, steypa, hellur eða vel þjöppuð möl
• Enginn merkjanlegur halli þar sem pallurinn fer upp
• Krossviður eða plankar undir öll fjögur hjólin á mjúku undirlagi
• Gakktu aðkomuleiðina: brunnlok, ræsi, mjúkir kantar, þúfur
• Skoðaðu hviðuspána, ekki bara meðalvindinn
• Reiknaðu með lægri vinnuhæð og einum manni á palli utanhúss
• Í vafa: hringdu í 699-1231 áður en þú bókar

Má hún þá fara út?

Já — ef flöturinn er harður, sléttur og þurr og vindurinn er innan marka. Nei, ef hann er mjúkur, laus eða hallandi. Það er undirlagið sem ákveður það, ekki vélin og ekki verkið. Við keyrum vélina til þín á Akureyri og í nágrenni, förum yfir hana með þér við afhendingu og segjum þér hreinskilnislega ef flöturinn hjá þér gengur ekki upp. Óli staðfestir allar bókanir handvirkt, samdægurs eða næsta virka dag — svo það er alltaf manneskja sem skoðar verkið þitt.

Skoða vélarnar og bóka →